Liturgia Świętego Triduum Paschalnego

Liturgia Paschalna sprawowana jest na przełomie trzech dni, od wieczora Wielkiego Czwartku do wieczora Niedzieli Wielkanocnej. Jest punktem centralnym każdego roku liturgicznego. To Święte trzy dni przejścia naszego Pana Jezusa Chrystusa przez Mękę, Śmierć, Pogrzebanie i Zstąpienie do Otchłani, do chwały Zmartwychwstania. Święte Triduum Paschalne (bo taka jest poprawna nazwa tej uroczystości) rozpoczyna się Mszą Świętą Wieczerzy Pańskiej, a kończy nieszporami w Niedzielę Wielkanocną.

469. Ważnym aspektem przeżywania Wielkiego Postu powinno być także przygotowanie obrzędów liturgicznych Świętego Triduum Paschalnego. Nie należy bowiem oddzielać przygotowania serca od przygotowania zewnętrznej formy świętowania. Duch i ciało stanowią jedną całość. Dobre przygotowanie duchowe naturalnie prowadzi do troski o piękno zewnętrznej celebracji. Wszystkie zespoły liturgiczne, posługujące w parafii w ciągu roku, powinny w ramach Świętego Triduum Paschalnego spełnić swoją najpiękniejszą posługę. Jest to bowiem szczyt roku liturgicznego nie tylko w wymiarze zbawczych wydarzeń uobecnianych przez Boga pod osłoną znaków i ofiarowanych wszystkim uczestnikom liturgii. Jest to także najbogatszy znak objawienia się Kościoła w tym, co on przeżywa, a także w tym, jakie kto w Kościele pełni posługi. Prawda o Bogu zbawiającym człowieka i prawda o człowieku powołanym do zjednoczenia z Bogiem i otrzymującym różnorodne talenty i charyzmaty, powinna zajaśnieć najpiękniejszym blaskiem. Trzeba więc wyróżnić wszystkie zespoły liturgiczne [...] Każdy z nich w liturgii Triduum Paschalnego podejmuje i odnajduje najwyraźniej wielkość swojej posługi. Każdy też poprzez udział w centralnych tajemnicach zbawienia odradza się i umacnia do posługi w ciągu całego roku. Prace nad "Ceremoniałem wspólnoty parafialnej" cz. II - Komisja d.s. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów Episkopatu Polski.

Tabernakulum powinno być puste (nie należy konsekrować w ostatnich dniach) - rubrycele zalecają, aby wierni przyjęli Komunię św. z Hostii konsekrowanych na tej Mszy; Chleb konsekrowany, który został z dni poprzednich, należy przełożyć do dodatkowej puszki i przed liturgią przenieść ją do kaplicy adoracji, gdyż "tabernakulum ma być puste" (por. OWMR).

Wielki Czwartek. Msza Wieczerzy Pańskiej

W Wielki Czwartek celebrowana jest tylko jedna Msza Święta (poza Mszą Krzyżma Świętego) zwana Mszą Świętą Wieczerzy Pańskiej. Rozpoczyna ona Święte Triduum Paschalne, jest pamiątką ustanowienia Eucharystii oraz sakramentu kapłaństwa.

480."Mszą, którą celebruje się w wieczornych godzinach Wielkiego Czwartku, Kościół rozpoczyna Triduum Paschalne. Wspomina również tę ostatnią wieczerzę, w czasie której Pan Jezus tej nocy, której był wydany, umiłowawszy aż do końca swoich, którzy byli na świecie, ofiarował Bogu Ojcu swoje Ciało i Krew pod postaciami chleba i wina, i dał Apostołom, aby spożywali, polecił również im oraz ich następcom w kapłaństwie składać ofiarę. Cała uwaga duszy powinna się zwrócić na misteria, które wspomina się w czasie tej mszy: mianowicie ustanowienie Eucharystii i kapłaństwa oraz polecenie Pana o miłości bratniej; należy to wyjaśnić w homilii". Prace nad "Ceremoniałem wspólnoty parafialnej" cz. II - Komisja d.s. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów Episkopatu Polski.

482. d) Zespół darów ma także dziś swój szczególny dzień. Jego zadania są wyraźnie wyróżnione w liście Kongregacji o obchodzeniu Świąt Paschalnych: "W procesji na przygotowanie darów można złożyć dary dla biednych, zwłaszcza zebrane w czasie Wielkiego Postu jako owoc pokuty. Lud śpiewa w tym czasie "Gdzie miłość prawdziwa i dobroć". O tej procesji mówi także Mszał Rzymski. Jest to jedna z najważniejszych w roku, a równocześnie jedna z najtrudniejszych do zorganizowania procesji. Chodzi w niej bowiem nie tylko o dary chleba i wina, lecz także o dary, które są owocami pokuty wielkopostnej. Zespół posługi darów chcąc dobrze tę procesję przygotować musi się trudzić w czasie całego okresu Wielkiego Postu. Znaczenie tej procesji oraz niesionych w niej darów należy wyjaśnić w odpowiednim komentarzu.". Prace nad "Ceremoniałem wspólnoty parafialnej" cz. II - Komisja d.s. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów Episkopatu Polski.

Wielki Piątek Męki Pańskiej. Liturgia na cześć Męki Pańskiej

Wielki Piątek to przede wszystkim dzień skupienia, zamyślenia, celebracji szczytowego i fundamentalnego dla chrześcijan wydarzenia - odkupieńczej śmierci Jezusa na krzyżu. Liturgia Wielkiego Piątku jest jedną z najstarszych form liturgicznych, jakie przez wieki były i są celebrowane w Kościele, w niewiele tylko zmienionej formie.
Liturgia na cześć Męki Pańskiej składa się z czterech podstawowych elementów:

  • Liturgii Słowa,
  • Adoracji Krzyża,
  • Komunii Świętej,
  • Procesji do Grobu Pańskiego.

Procesja wejścia odbywa się w ciszy, bez krzyża, świec, kadzidła. Po dojściu do ołtarza kapłan pada na twarz, a wszyscy klęcząc modlą się wraz z nim. Ten gest prostracji jest starszy niż chrześcijaństwo, wyraża on całkowite uniżenie się człowieka (humiliatio, ad humum - uniżenie aż do gruntu). Gest pokory celebransa wyraża jego szacunek i cześć dla wielkiego Misterium, jakie dokonało się na Golgocie. W obliczu tak wielkiej ofiary Chrystusa, w obliczu wydania przez Niego własnego życia, człowiek odpowiada pokornym i pełnym przejęcia milczeniem. Jest to jakby ilustracja do słów proroka Izajasza:

"Jak wielu osłupiało na Jego widok - tak nieludzko został oszpecony Jego wygląd i postać Jego była niepodobna do ludzi " tak mnogie narody się zdumieją, królowie zamkną przed Nim usta, bo ujrzą coś, czego im nigdy nie opowiadano, i pojmą coś niesłychanego." Iz 52,13

  • Część pierwsza: Liturgia Słowa

    1. Pierwsze czytanie z Księgi proroka Izajasza (I 52,13-53,12) ukazuje tego, który stał się wzgardzony i odepchnięty przez ludzi, ma boleści, oswojony z cierpieniem, jak ktoś, przed kim się twarze zakrywa, wzgardzony tak, i mieliśmy go za nic.

    2. Psalm z wymownym refrenem: Ojcze w Twe ręce składam ducha mego.

    3. Drugie czytanie z Listu do Hebrajczyków (Hbr 4,14-16; 5, 7-8) podkreślające iż Chrystus stał się sprawcą zbawienia dla wszystkich, którzy Go słuchają.

    4. Opis Męki Pańskiej, według św. Jana (J 18, 1-19, 42), naocznego świadka ostatniej drogi Jezusa, jedynego ucznia, który pozostał z Chrystusem pod Krzyżem.

    5. Modlitwa Powszechna - jest ona najstarszą modlitwą tego rodzaju, jaką zna dziś Kościół. Składa się z dziesięciu wezwań (za Kościół Święty, za Papieża, za wszystkie Stany Kościoła, za Katechumenów, o jedność Chrześcijan, za Żydów, za niewierzących w Chrystusa, za niewierzących w Boga, za rządzących państwami, za strapionych i cierpiących).

  • Część druga: Adoracja Krzyża

      Najuroczystszym momentem Liturgii jest adoracja Świętego Drzewa Krzyża.

    1. Do ołtarza przynosi się zasłonięty Krzyż, dwaj ministranci niosą przy nim zapalone świece. Kapłan, stojąc przed ołtarzem, odsłania jego górna część i śpiewa wezwanie: Oto drzewo Krzyża na którym zawisło Zbawienie świata. Wszyscy odpowiadają: Pójdźmy z pokłonem, po skończeniu śpiewu klękają na oba kolana i przez chwile oddają cześć Krzyżowi. Następnie kapłan odsłania prawe ramie Krzyża i znowu podnosząc Krzyż śpiewa wezwanie: Oto drzewo Krzyża. Wreszcie odsłania Krzyż całkowicie i śpiewa po raz trzeci wezwanie.

    2. Duchowieństwo i wierni przechodzą procesyjnie przed Krzyżem i oddają mu cześć.

  • Część trzecia: Komunia Święta

    1. Ołtarz nakrywa się obrusem i umieszcza na nim korporał i mszał.

    2. Kapłan przynosi Najświętszy Sakrament krótszą drogą z miejsca przechowania (kaplicy Adoracji), do ołtarza. W tym czasie wszyscy stoją w milczeniu. Dwaj ministranci towarzyszą kapłanowi, niosąc przy Najświętszym Sakramencie zapalone świece.

  • Część czwarta: Procesja do Grobu Pańskiego

    Zgodnie z wielowiekową tradycją, Najświętszy Sakrament jest przenoszony do Grobu Pańskiego i wystawiany do adoracji. Grób pozwala zrozumieć wielkość miłości Chrystusa do nas. On poniósł śmierć na krzyżu, aby żaden człowiek, który w Niego wierzy nie zginał, ale miał życie wieczne.

Wielka Sobota

W Wielką Sobotę Kościół trwa przy Grobie Pańskim rozważając Mękę i Śmierć Chrystusa. Kościół powstrzymuje się w tym dniu od celebrowania ofiary Mszy Świętej, dlatego ołtarz pozostaje obnażony. Sprawowana jest natomiast Liturgia Godzin.

Przed rozpoczęciem Wigilii Paschalnej należy zakończyć adorację przy Grobie Pańskim. Kapłan lub diakon, ubrany w komżę i stułę, intonuje krótki śpiew na cześć Najświętszego Sakramentu, następnie wyjmuje Hostię z monstrancji i chowa ją w tabernakulum Grobu Pańskiego. Na figurę Chrystusa leżącego w grobie kładzie się białą zasłonę, a w Grobie Pańskim ustawia się figurę Chrystusa Zmartwychwstałego. Po schowaniu Najświętszego Sakramentu wygasza się światła, z wyjątkiem wiecznej lampki albo dwóch świec. Pod koniec Wigilii Paschalnej znowu zapala się światło w Grobie Pańskim, jeśli wznawia się adorację.

Zmartwychwstanie Pańskie - Wigilia Paschalna w Wielką Noc

Obrzędy Wigilii Paschalnej winny rozpocząć się najwcześniej po zapadnięciu zmroku, a kończyć najpóźniej przed świtem niedzieli. Ta noc ma charakter czuwania na cześć Pana, jest Matką wszystkich świętych Wigilii. Niesamowicie bogata liturgia Wigilii Paschalnej, nasycona różnoraką symboliką kieruje nasze myśli na najważniejsze wydarzenia Historii Zbawienia.

Msza św. tej nocy, choćby ją celebrowano przed północą, jest Mszą paschalną Niedzieli Zmartwychwstania. Kto uczestniczy w tej Mszy św., może powtórnie przyjąć Komunię św. podczas Mszy sprawowanej w dniu Paschy w Niedzielę Zmartwychwstania.

  • Część pierwsza: Liturgia Światła

    1. Poświęcenie ognia i przygotowanie Paschału

      Światała w kościele są wygaszone, przed wejściem do świątyni rozpala się ognisko. Następuje poświęcenie ognia, następnie Celebrans żłobi na paschale rylcem krzyż - znak męki Pańskiej, nad i pod nim greckie litery Alfa i Omega, zaczynające i kończące alfabet (przedwieczne istnienie Chrystusa jako Boga i Jego przyjście w chwale na zakończenie dziejów świata), wreszcie cyfrę bieżącego roku (wyraża aktualność Misterium Pańskiego, Jego nieustającą obecność i oddziaływanie wśród nas, oraz panowanie Chrystusa nad czasem). Kapłan wypowiada słowa: Chrystus wczoraj i dziś (kapłan żłobi pionowe ramię krzyża), Początek i Koniec (żłobi ramie poziome), Alfa (żłobi nad ramieniem pionowym literę Alfa), I Omega (żłobi pod ramieniem pionowym literę Omega), Do Niego należy czas (żłobi pierwszą cyfrę roku na lewym górnym polu miedzy ramionami krzyża), I wieczność (żłobi drugą cyfrę roku na prawym górnym polu), Jemu chwała i panowanie (żłobi trzecią cyfrę roku na dolnym lewym polu), Przez wszystkie wieki wieków. Amen. (żłobi czwartą cyfrę roku na dolnym prawym polu).

      Po wyżłobieniu krzyża i innych znaków kapłan umieszcza pięć symbolicznych gwoździ w formie krzyża.

      Następnie zapala się paschał (symbolizuje nowe, nieśmiertelne życie) oraz nakłada kadzidło do kadzielnicy. Warto zwrócić uwagę na samo wykonanie paschału. Ma to być woskowa świeca, nie zaś plastikowa proteza z olejnym wkładem. Kapłan śpiewa przecież w Orędziu Wielkanocnym: "W te noc pełną łaski, przyjmij Ojcze Święty, wieczorną ofiarę uwielbienia, którą Ci składa Kościół święty, uroczyście ofiarując przez ręce swoich sług tę świecę, owoc pracy pszczelego roju. Znamy już wymowę tej woskowej kolumny, którą na chwałę Boga zapalił jasny płomień. Chociaż dzieli się on użyczając światła, nie doznaje jednak uszczerbku, żywi się bowiem strugami wosku, który dla utworzenia tej cennej pochodni wydała pracowita pszczoła".

    2. Procesja

      W jej trakcie trzykrotnie śpiewane jest: Światło Chrystusa/Bogu niech będą dzięki, zapalane są także świece od paschału oraz światła w kościele.

    3. Orędzie Wielkanocne

      W uroczystej formie głosi ono nadejście Świąt Paschalnych. Wzywa do składania dziękczynienia Bogu za dar Chrystusowego Zmartwychwstania.

  • Część druga: Liturgia Słowa

    1. Składa się z dziewięciu czytań (7 ze Starego Testamenty, 2 z Nowego). W czytaniach przedstawiona jest cała historia zbawienia (od stworzenia świata, poprzez dzieje Abrahama, wyzwolenie Narodu Wybranego z Egiptu, aż po proroctwa odnoszące się do odnowy przymierza i samo ich wypełnienie w Jezusie Chrystusie).

    2. Po ostatnim czytaniu ze starego testamentu śpiewany jest Hymn Chwała na wysokości Bogu w czasie którego rozbrzmiewają dzwony.

    3. Przed ostatnim czytaniem (Ewangelia) kapłan intonuje uroczyste Alleluja. Ten radosny okrzyk uwielbienia jest śpiewany po raz pierwszy od ponad czterdziestu dni.

  • Część trzecia: Liturgia Chrzcielna

    Kapłan z posługującymi podchodzi do chrzcielnicy, jeśli znajduje się ona w zasięgu wzroku wiernych. W przeciwnym razie naczynie z woda stawia się w prezbiterium.

    1. Śpiew Litanii do Wszystkich Świętych

    2. Błogosławieństwo Wody Chrzcielnej

      W modlitwie błogosławieństwa ukazana jest rola wody w dziejach zbawienia: symbol zmazania grzechu (potop), wybawienie (Morze Czerwone) i narodziny Kościoła (woda z boku Chrystusa). Pod koniec następuje epikleza (prośba o uświęcenie wody mocą Ducha Świętego), aby wszyscy przez Chrzest pogrzebani razem z Chrystusem w śmierci, z Nim też powstali do nowego życia. Prośbie tej towarzyszy gest zanurzenia paschału w wodzie, mający unaocznić zstąpienie łaski, mocy Bożej na nią i na tych, którzy będą nią ochrzczeni. Po wspólnym odśpiewaniu aklamacji Chwała Ojcu i Synowi i Duchowi Świętemu następują Obrzędy Chrztu i Bierzmowania.

    3. Odnowienie przyrzeczeń Chrztu

      Gdy zakończy się obrzęd chrztu lub jeśli chrztu nie było, po błogosławieństwie wody, wszyscy stojąc i trzymając w rekach zapalone świece, odnawiają przyrzeczenia chrztu.

  • Część czwarta: Liturgia Eucharystyczna

  • Procesja rezurekcyjna, która jest radosnym ogłoszeniem światu faktu Chrystusowego Zmartwychwstania.

Procesja Rezurekcyjna Rano

Jeżeli procesja rezurekcyjna odbywa się rano, po Wigilii Paschalnej można wystawić Najświętszy Sakrament na całą noc albo na kilka godzin wieczornych i porannych przed procesją. Po Wigilii Paschalnej Najświętszy Sakrament wystawia się w monstrancji nie okrytej welonem.

W czasie adoracji nie należy już śpiewać pieśni ku czci Męki Pańskiej. Można adorować w ciszy albo śpiewać pieśni wielkanocne i eucharystyczne. Można również odmawiać chwalebną część różańca.

Na początku procesji niesie się krzyż procesyjny ozdobiony czerwoną stułą oraz figurę Zmartwychwstałego. Jeżeli to możliwe, procesja wychodzi na zewnątrz kościoła i okrąża go raz lub trzy razy. Gdy procesja wróci do głównego ołtarza, krzyż procesyjny i figurę Zmartwychwstałego ustawia się obok ołtarza. Kapłan błogosławi wiernych Najświętszym Sakramentem, a następnie chowa Go do tabernakulum.

W Mszy św. celebrowanej bezpośrednio po procesji rezurekcyjnej opuszcza się śpiew na wejście, akt pokuty i "Panie, zmiłuj się nad nami". Kapłan udaje się na miejsce przewodniczenia i wprowadza wiernych do Mszy tymi lub podobnymi słowami:

W drugiej Mszy Niedzieli Zmartwychwstania dziękujemy Bogu za nowe życie, którego źródłem jest zmartwychwstanie Chrystusa, naszego Zbawiciela. Razem z całym Kościołem śpiewajmy hymn uwielbienia.

Po czym śpiewa się hymn: Chwała na wysokości Bogu. Dalej normalnie odbywa się Msza Święta.


Materiały powstały w oparciu o:

  • Mszał Rzymski dla Diecezji Polskich
  • Święta Paschalne ks. Znak
  • Liturgia Świętego Triduum Paschalnego
  • Liturgika ks. T. Sinka
  • materiały dla LSO z lat wcześniejszych ks. K. Czyrka

Ryki, marzec 2013 - opracował Łukasz Rodzoś

do góry